Dangiras Mačiulis
Instytut Historii Litwy
Adnotacja
W Republice Litewskiej w latach 1918–1940 litewska elita polityczna dążyła do dominacji języka litewskiego we wszystkich sferach życia publicznego – w tym także w kościołach. Dochodziło również do konfliktów dotyczących używania języka w czasie nabożeństw w kościołach katolickich – w parafiach zróżnicowanych etnicznie spierano się o to, który język powinien dominować podczas liturgii. W parafiach katolickich toczyły się spory o używanie języków litewskiego i polskiego podczas nabożeństw. Artykuł analizuje konflikt dotyczący używania języków polskiego i litewskiego w czasie nabożeństw w parafialnym kościele pw. Św. Trójcy w Wędziagole w latach 1918–1940, w którego wspólnocie absolutnie dominowali wierni posługujący się językiem polskim.

W niedzielę, 25 stycznia, w Wędziagole uczczono 163. rocznicę Powstania Styczniowego z 1863 roku. Rano, o godzinie 9.00, w kościele Św. Trójcy w Wędziagole odprawiono w języku polskim Mszę Świętą w intencji uczestników Powstania Styczniowego z 1863 roku oraz ich darczyńców i wspierających.
Wiele rodzin polskiej szlachty zamieszkujących okolice Wędziagoły aktywnie włączyło się w walkę o niepodległość, kierując się hasłem „Za naszą i waszą wolność”, i brało udział w Powstaniu Styczniowym. Po stłumieniu powstania ich losy były tragiczne: niektórym wymierzono karę śmierci, inni wraz z rodzinami zostali zesłani na Syberię, gdzie wielu z nich zakończyło swoje życie.

Na zaproszenie administracji Muzeum Miasta Kowna, wieczorem 21 stycznia członkowie polskiej społeczności z Wędziagoły odwiedzili oddział Muzeum Miasta Kowna – zabytkowy Ratusz Kowieński, gdzie odbył się wieczór podziękowań Muzeum Miasta Kowna.
Przed rozpoczęciem uroczystości skorzystaliśmy z okazji, by wejść na wieżę ratusza i obejrzeć prezentowane tam wystawy „Pamięć miasta” oraz „W cieniu i w świetle. Widok Kowna”. Szczególne wrażenie wywarł obraz polskiego malarza Marcina Zaleskiego „Widok Kowna”, namalowany w latach 1845–1846 – poruszające i cenne historycznie przedstawienie miasta.
Do uczestników wieczoru z okolicznościowym przemówieniem zwrócił się dyrektor Muzeum Miasta Kowna, Gabrielius Sužiedelis.

Przed 163 laty, w przeddzień Powstania Styczniowego 1863 roku, do miasteczka Wędziagoła przybyli funkcjonariusze Zarządu Policji Guberni Kowieńskiej – pristawi. Na placu przed kościołem rozdawali oni mieszkańcom miasteczka, wychodzącym po nabożeństwie, oficjalne obwieszczenia. Zawierały one artykuły Kodeksu Karnego wydanego w 1863 roku, przewidujące kary dla osób podejrzanych o próżniactwo, żebractwo lub inne zachowania budzące podejrzenia, w szczególności dla tych, którzy byli zauważeni podczas włóczęgi po terenie guberni. Funkcjonariusze stanowczo wzywali mieszkańców do niezwłocznego informowania policji o takich osobach.

Senat Rzeczypospolitej Polskiej ogłosił rok 2026 Rokiem Błogosławionej Matki Elżbiety Róży Marii hrabiny Czackiej. Była ona prekursorką polskiej tyflologii, która całe swoje życie poświęciła pomocy osobom niewidomym – założyła Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi oraz Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. Celem tej uchwały jest uhonorowanie jej wyjątkowego dorobku oraz zwrócenie uwagi na potrzeby osób niewidomych.
Błogosławiona Matka Elżbieta Róża Maria hrabina Czacka urodziła się w 1876 roku. W wieku 22 lat straciła wzrok, jednak mimo tej tragedii poświęciła się służbie innym. Stworzyła systemową opiekę nad osobami niewidomymi – założyła szkołę, bibliotekę, dom opieki oraz warsztaty zawodowe, tworząc ośrodek w Laskach pod Warszawą.

Stowarzyszenie „Odra – Niemen” Wielkopolska od wielu lat pielęgnuje piękną i wartościową tradycję – w okresie poprzedzającym Święta Bożego Narodzenia, w środkowej i zachodniej Polsce, na historycznych ziemiach Wielkopolski pomiędzy Wisłą a Odrą, organizuje coroczną akcję dobroczynną „Rodacy Bohaterom.PL – Paczka Pamięci”.
Ta szlachetna inicjatywa skierowana jest do rodaków mieszkających poza granicami Polski – weteranów walk niepodległościowych, nauczycieli, działaczy społecznych, seniorów oraz rodzin. Jest ona wyrazem żywej pamięci i szczerej wdzięczności wobec tych, którzy swoją codzienną pracą dają świadectwo patriotyzmu: dbają o historyczne miejsca walk Polaków, opiekują się miejscami wiecznego spoczynku patriotów, pielęgnują oraz popularyzują polską kulturę i tradycje.

Wraz z bożonarodzeniowymi życzeniami do Polskiej Biblioteki w Wędziagole dotarł także wyjątkowy prezent – przesyłka z książkami z Polski. Są to rocznik Wrocławskiego Towarzystwa Genealogicznego „Parantele” oraz książka Marty Raczyńskiej-Kruk „Homo explorans”, poświęcona geografii pamięci genealogicznej we współczesnej Polsce. Cieszy nas szczególnie fakt, że w tej publikacji wspomniana jest również Wędziagoła.
Książki te przesłała nam nasza przyjaciółka z Wrocławia – Mieczysława Skarżyńska, z którą łączy nas wieloletnia, serdeczna i owocna współpraca twórcza. Jest ona jedną z redaktorek rocznika Wrocławskiego Towarzystwa Genealogicznego „Parantele”.

W przeddzień Nowego Roku Polska społeczność w Wędziagole zebrała się w ciszy, lecz z głębokim sensem, aby spojrzeć wstecz na drogę przebytą w 2025 roku. Był to czas obfity w działania, wysiłki i żywą troskę o to, co najcenniejsze – wiarę, pamięć historyczną, dziedzictwo narodowe i kulturowe, młode pokolenie oraz spokój miejsc wiecznego spoczynku.
Na zasadach społecznych i wolontariackich Polacy z Wędziagoły wykonali naprawdę wiele: dbali o obiekty sakralne, pielęgnowali znaki dziedzictwa narodowego, chronili pamięć historyczną, opiekowali się miejscami walk i wiecznego spoczynku nie tylko w samej Wędziagole, lecz także w innych miejscowościach dawnej ziemi Laudy. Ta działalność, dojrzewająca i prowadzona z miłością od wielu lat, z roku na rok przynosi coraz bardziej widoczne owoce.

Radosnych Świąt Bożego Narodzenia
oraz szczęṥcia i pomyṥlnoṥci
w każdym dniu nadchodzącego
Nowego 2026 Roku!

Składają Polacy z Wędziagoły